Jaršvegsrof į Ķslandi

EINSTAKAR ROFMYNDIR, HEILDARYFIRLIT

Ķ 4. kafla ķ skżrslunni var skżrt hvernig margvķslegt rof getur įtt sér staš innan hvers skika og er žį hverri rofmynd gefin rofeinkunn. Žannig getur tiltekinn skiki fengiš merkinguna B3 D2, ž.e. rofabörš meš rofeinkunn 3 og rofdķlar meš rofeinkunn 2. Žegar heildar-stęrš rofmynda er reiknuš eru margir skikar taldi meš oftar en einu sinni vegna žess aš fleiri en ein rofmynd finnst innan žeirra. Žegar nišurstöšur fyrir allar rofmyndir eru sķšan lagšar saman nemur heildarstęršin 116 592 km2, sem er um 37 500 km2 meira en nemur raunverulegri stęrš žessara svęša. Žetta er mikilvęgt aš hafa ķ huga žegar tafla um "Skipting landsins eftir rofmyndum og rofeinkunnum1 (tölur ķ km²) er skošuš hér nešar.
Eins og sjį mį eru rofdķlar og melar algengustu rofmyndirnar, hvor um sig žekur um fjóršung landsins (28 217 og 25 065 km2). Stęrsti hluti melanna hlaut rofeinkunn 1 og 2 sem gefur til kynna mela innan um gróiš land eša mela meš gróšurskįn og žvķ minna rof viš yfirboršiš. Slķk svęši henta vel til uppgręšslu. Lķtiš grónir melar žekja aftur į móti ekki nema 6580 km2 (M3). Žessi litla stęrš kemur nokkuš į óvart en hśn skżrist aš hluta žegar gefinn er gaumur žeim 13 000 km2 sem flokkašir eru sem sandmelar. Samanlögš stęrš mela er žvķ mikil
Nokkrar įstęšur eru fyrir mikilli śtbreišslu rofdķlasvęša Ķ žeim flokki eru m.a. vķšįttumikil heišalönd en einnig hįlfgrónir melar, t.d. žar sem er slitrótt mosahula, en žį eru bęši melar og rofdķlar tilgreindir sem rofmyndir.
Athygli vekur hve rofabaršasvęši eru hlutfallslega lķtil samanboriš viš rofdķla-svęšin og raunar jaršsilssvęšin lķka, jafnvel žótt rofabörš séu sś rofmynd sem flestir sjį fyrir sér žegar rof ber į góma. Alvarlegt rof viš rofabörš (B3, B4 og B5) er į 3592 km2, eša tęplega 4% landsins alls. Rofabörš eru žar sem įfoks gętir aš einhverju marki og žį sérstaklega nęrri jöklum og į gosbeltinu eins og nįnar veršur vikiš aš sķšar. Hlutfallslega lķtil śtbreišsla rofabarša stašfestir žį skošun aš rannsóknir į rofi sem eingöngu mišast viš rofabörš gefi ranga mynd af jaršvegsrofi į Ķslandi. Sķšar veršur vikiš aš žvķ aš lķkindi eru til aš rofabörš hafi veriš mun śtbreiddari įšur fyrr.
Mikil śtbreišsla jaršsils kemur nokkuš į óvart og sérsaklega aš um 6000 km2 lands eru flokkašir sem J3, en į slķkum svęšum hafa veruleg sįr myndast ķ gróšuržekjuna. Žessi svęši eru einkum ķ jökulsorfnum dölum blįgrżtissvęšisins. Raunstęrš žessara svęša er nokkru meiri en kortlagningin gefur til kynna žvķ hlķšarnar hafa oftast talsveršan halla sem ekki er tekiš tillit til viš śtreikninga į flatarmįli. Af žessum tölum mį rįša aš įstand gróšur-lendis ķ hlķšum landsins sé vķša slęmt og verulega gangi į gróšurlendi žeirra.
Alvarlegasta rofiš tengist fyrst og fremst aušnunum, enda eru žęr óvaršar fyrir roföflum. Rof į söndum er sżnu alvarlegast. Sendin svęši landsins (S, SM, SH) meš rofeinkunn (3, 4 og 5) nema um 22 000 km2. Nįnar veršur fjallaš um žessi sandsvęši sķšar.
Séu hraun hulin jaršvegi flokkast žau ekki sem hraun viš kortlagningu į rofi. Žvķ eru hraun ekki talin jafn vķšlend og ętla mętti. Žaš er athyglisvert aš vķšįtta sendinna hrauna er meiri en žeirra hrauna žar sem sands gętir ekki.
Uršir ķ hlķšum žekja samtals um 5000 km2 og eru žęr algengar į öllum blįgrżtissvęšum landsins. Hluti žessara hlķša var įšur gróinn, t.d. į Sušausturlandi.

Rofeinkunnir eru sżndar į tvenns konar hįtt ķ töflu hér aš nešan. Vinstri hlutinn sżnir hlutfallslega dreifingu rofeinkunna fyrir hverja rofmynd. Žannig eru 19,6% rofabaršasvęša meš rofeinkunn 1 en 4,1% rofabaršasvęša meš rofeinkunn 5.
Ķ hęgri hluta töflunnar er sżnt hvernig hver rofeinkunn dreifist į rofmyndirnar. Žar sést m.a. aš 5,5% žess lands sem hefur veriš metiš meš rofeinkunn 5 eru rofabaršasvęši og aš 24,6% lands meš rofeinkunn 5 flokkašist sem sandhraun.
Öftustu dįlkar töflunnar sżna aš alvarleg-asta rofiš į sér staš į aušnum en yfir 85% žess lands sem fęr rofeinkunn 5 eru sand-aušnir (sandar, sandmelar og sandhraun). Athygli vekur aš um 44% žess lands sem fékk rofeinkunn 1 telst til mela. Žessi mela-svęši eru aš stórum hluta einnig meš annars konar rof, t.d. rofabörš og rofdķla.
Fjallaš er ķtarlegar um hverja rofmynd fyrir sig į sķšunni hér į undan.

Uppfęrt 13 May, 2002 af EG
©Höfundaréttur Ólafur Arnalds, Rannsóknastofnun landbśnašarins og Landgręšsla rķkisins