Śtbreišsla rofabarša er sżnd į mešfylgjandi korti. Rofaböršin myndast žar sem įfok er nógu mikiš til aš jaršvegurinn verši tiltölulega žykkur (t.d. >30 cm). Įfokiš er vitaskuld mest ķ nįgrenni viš aušnir hįlendisins, sérstaklega žar sem sandur berst frį jökulsöndum. Gjóskufall veldur einnig žykknun jaršvegs, sem m.a. skżrir nokkra śtbreišslu rofabarša į Snęfellsnesi. Įšur hefur veriš bent į aš śtbreišsla rofabarša er nįtengd eldvirkninni enda eru jökulsandarnir, aušnir hįlendisins og gjóskusvęšin sem valda įfoki aš stęrstum hluta į gosbelti landsins.
Mikilsvert er aš hafa ķ huga įhrif aukins įfoks frį sandsvęšum og stękkandi aušnum. Lķklega er stór hluti įfoks sem berst inn į heilt gróšurlendi ęttašur frį aušnum. Hlutur uppblįsturs į móajaršvegi kann aš hafa veriš talinn of mikill ķ žessu samhengi, nema žar sem uppblįstur og įfok į sér staš innan sama svęšis. Öšru mįli gegnir um illa farin rofabaršasvęši žar sem jaršvegur berst śr böršunum upp į gróšurlendiš, sem veldur örri žykknun jaršvegs viš rofstallinn. Įfokiš og žykknun móajaršvegs veldur žvķ aš jaršvegurinn veršur ennžį viškvęmari en ella.
Jaršvegi ķ rofaböršum er žeim mun hęttara viš rofi sem hann er žykkari og rofstallurinn hęrri. Eftir žvķ sem jaršvegur er žykkari er hann allajafna grófari og žar sem grófkorna öskulög eru ķ jaršvegi į rofabaršasvęšum er honum mjög hętt viš rofi.
Til žess aš gera sér ķ hugarlund hve rof er mikiš į rofabaršasvęšum er naušsynlegt aš vita hve mikiš gengur į rofstalla aš mešaltali og hve langir žeir eru. Meš žvķ aš margfalda žessar stęršir saman fęst flatarmįl žess gróšurlendis sem tapast.
Sturla Frišriksson (1988) męldi fyrstur rofhraša viš rofabörš og komst aš žvķ aš hį og óstöšug rofabörš ķ nįgrenni Heklu hörfušu aš mešaltali 16 cm į įri. Męlingar Sturlu Frišrikssonar og Grétars Gušbergs-sonar į rofaböršum vķša um land leiša ķ ljós 4,5 cm mešalhörfun en breytileikinn er mikill, allt frį fįum mm til tuga cm į įri (Sturla Frišriksson og Grétar Gušbergsson 1995). Rofhraši viš einstök rofabörš var einnig męldur samhliša rofkortlagningunni og eru nišurstöšur sambęrilegar, rof viš rofabörš eru allajafna einhverjir cm į įri (Ólafur Arnalds og Ómar Ragnarsson 1994; Ólafur Arnalds o.fl. 1994).
Önnur ašferš til žess aš męla rofhraša viš rofabörš byggist į žvķ aš bera saman loftmyndir af sama svęši sem teknar eru meš margra įra millibili (Ólafur Arnalds o.fl. 1994). Žar sem rofiš nemur ašeins fįum cm sjįst breytingarnar illa į loftmyndunum enda žótt žęr séu stękkašar mikiš. Meš žvķ aš beita GIS-kerfi mį leggja loftmyndirnar nįkvęmlega saman og lķnur sem dregnar eru umhverfis böršin eru örmjóar. Žessi ašferš hefur žann kost aš hęgt er aš męla stórt svęši ķ einu, ķ staš einstakra rofstalla meš beinum męlingum. Ašferšin gefur beinar upplżsingar um tap gróšurlendis į męli-svęšinu en einnig upplżsingar um lengd rofstallanna. Slķkar męlingar leiddu ķ ljós aš lengd rofstallanna getur numiš tugum km į hvern ferkķlómetra lands. Lengd rofstalla er allajafna mest ķ rofflokki 5 en minnkar aš mešaltali eftir žvķ sem rofeinkunnin lękkar.
Tölur um rofhraša, įsamt upplżsingum um śtbreišslu, mį nota til aš gera sér ķ hugarlund hve mikiš gróšurlendi tapast į rofabaršasvęšum į landinu öllu. Taka veršur skżrt fram aš hér er unniš meš mešaltalstölur žannig aš nišurstöšurnar gefa fyrst og fremst til kynna af hvaša stęršargrįšu rof į rofabaršasvęšum gęti veriš.
Nišurstöšurnar sżna glögglega aš langmest tap gróšurlendis į sér staš ķ rofflokkum 4 og 5. Samtals nemur tap gróšurlendis į rofabaršasvęšum 232 ha samkvęmt žessum śtreikningum og žaš gefur til kynna stęršargrįšu žessa rofs.
Ekki er aušvelt aš kasta tölu į heildarumfang žess gróšurlendis sem hefur breyst ķ aušn į rofabaršasvęšum. Til dęmis er óljóst hvort aušnir Ódįšahrauns eigi aš teljast til žessa flokks, en žar hafa rofabörš eflaust veriš śtbreidd žegar gróšurlendiš eyddist og sandurinn lagšist yfir svęšiš. Afréttir Sunnlendinga eiga tvķmęlalaust heima ķ flokki lands sem hefur einkennst af rofaböršum sem uršu eyšingunni aš brįš. Žvķ er ljóst aš stęrš žess lands sem hefur breyst ķ aušn af žessum sökum nemur žśsundum km2. En vissulega er ofreiknaš aš miša viš aš öll horfin gróšurlendi hafi glatast į žennan hįtt eins og stundum hefur veriš gert. Sé mišaš viš 7500 - 15 000 km2, žarf mešaltap gróšurlendis į sķšustu 1100 įrum aš hafa veriš um 700 - 1400 ha/įri. Žaš er mun meira en žeir u.ž.b. 230 ha sem nś tapast į įri. Žvķ er ljóst aš fyrr į įrum hefur rofhrašinn veriš margfaldur į viš žaš sem nś žekkist, t.d. žegar afréttir Sunnlend-inga eyddust. Žaš kemur vel heim viš lķkan Įsu L. Aradóttur o.fl. (1992) žar sem gert er rįš fyrir mestum rofhraša į svoköllušu rofstigi en minni hraša žegar aušnin er oršin rįšandi (sjį 4. kafla). Vert er aš leggja į žaš įherslu aš rofiš er ekki jafnt įr frį įri heldur veršur ķ eins konar stökkum eins og sżnt er į mynd Graetz ķ kafla 4.3. Žaš tķmabil sem męlingar okkar spanna telst fremur kyrrlįtt.
Svipaša śtreikninga mį einnig gera um ašrar rofmyndir en vafasamt er aš til žess sé nęgjanlegur grundvöllur aš svo stöddu.
Žaš er įhyggjuefni aš 1600 km2 lands teljast rofabaršasvęši meš rofeinkunnir 4 og 5. Erfitt er og dżrt aš stöšva rof sem er svo alvarlegt žvķ rofjašrarnir eru svo langir.
Um 2000 km2 lands teljast rofabarša-svęši meš rofeinkunn 3 og yfir 3500 km2 lands eru mörkuš rofaböršum meš rofeink-unn 2. Žessar tölur gefa til kynna aš vķša sé aš opnast land eša hafi opnast į undanförn-um įratugum, t.d. žegar fé var flest ķ landinu. Mikilvęgt er aš loka rofaböršum į svęšum meš žessar einkunnir, en mörg slķk börš lokast aftur af sjįlfu sér sé landnżtingu stillt ķ hóf. Mun ódżrara er aš vernda svęši meš einkunnir 2 og 3 en stöšva rof į svęšum sem fį rofeinkunnir 4 eša 5.
Samfelld rofabaršasvęši, žar sem rof er hvaš verst, eru ķ Krķsuvķk, Grafningi og Žingvallasveit, austan Langjökuls į Biskups-tungnaafrétti og Hrunamannaafrétti į jašri samfellds gróšurlendis vestan og noršan Langjökuls og Hofsjökuls frį Mżrasżslu til Skagafjaršar. Stęrstu og verstu rofabarša-svęšin eru žó ķ Žingeyjarsżslum og Noršur-Mślasżslu. Eru žau upp af Bįršardal, į Mżvatnsöręfum, Reykjaheiši og noršur į Tjörnes, į Hólsfjöllum og į nokkrum svęšum viš Žistilfjörš og aš lokum viš hįlendisbrśn Austurlands frį Vopnafirši sušur um Jökuldalsheiši į Brśaröręfi (sjį kort).
Um 3500 km2 lands teljast til rofabaršasvęša žar sem rof er alvarlegt (einkunnir 3, 4 og 5). Žetta svęši er nokkuš stórt į landsvķsu enda eru rofabörš sś rofmynd sem vekur hvaš mesta athygli feršamanna. En ašrar rofmyndir hafa žó mun meiri śtbreišslu og žaš gefur ranga mynd af umfangi jaršvegsrofs aš taka ašeins tillit til rofabarša.

Sjį töflur
Skipting landsins eftir rofmyndum og rofeinkunnum1 (tölur ķ km²)
Hlutfallsleg skipting landsins eftir rofeinkunn og rofmynd innan hverrar rofeinkunnar (%)¹
į sķšu um EINSTAKAR ROFMYNDIR, HEILDARYFIRLIT

Rof tengt gróšurlendi og rof tengt aušnum (km2 og %).
į sķšu um ROF TENGT GRÓŠURLENDI OG AUŠNUM