| Í umfjöllun um Austurland var þess getið að á Austfjörðum og
Suðausturlandi getur mikil úrkoma fallið á stuttum tíma. Svæðið einkennist
ennfremur af brattlendi og því getur rof orðið mikið opnist sár í
gróðursvörðinn. Reyndin er og sú að stór hluti hlíða í fjalllendi Austfjarða og
Suðausturlands hefur misst jarðvegskápuna en eftir standa ófrjóar urðir. Undirlendi
er víða lítið. Um fjórðungur lands í Austur-Skaftafellssýslu, að frátöldum
Skeiðar-ársandi, telst mikið rofinn (einkunn 4 og 5) vegna brattlendis og ógróinna
urða í hlíðum. Eftir að jökulfljót voru hamin í
Skafta-fellssýslum þannig að þau hættu að flæmast um undirlendið hefur átt sér
stað mikil sjálfgræðsla á jökulaurum. Þar eru nú víða mikilvægt gróðurlendi.
Sandar einkenna mjög vesturhluta þessa landshluta, enda er þar að
finna tvö af mestu sandflæmum landsins, Skeiðarársand og Mýrdalssand. Sandur er á
öllu strandsvæðinu þar á milli.
Mikill sandur berst frá jaðri Vatnajökuls og Skaftá inn á heiðar
Skaftárhrepps og ógnar þar gróðurlendi. Margt bendir til þess að sá sandburður
hefjist fyrst fyrir alvöru á síðustu árhundruðum og sums staðar aðallega á
þessari öld. Brýna nauðsyn ber til að hlífa sandsvæðum og umhverfi þeirra fyrir
búfjárbeit og stuðla að uppgræðslu til þess að tefja framrás sandsins, ekki síst
þar sem hann ógnar verðmætu gróðurlendi eða náttúruminjum. Rétt er að minna á
umfjöllun um beit á auðnum í 4. kafla og sanda í 9. kafla. Vera kann að sandar úti
við ströndina grói fremur upp heldur en hitt þrátt fyrir nokkra beit en framvinda
yrði margfalt örari ef landið væri friðað. Meginreglan er sú að auðnir ætti ekki
að nýta til beitar. Á láglendi Suðausturlands er þess víða að vænta að birki
nemi land þar sem því er hlíft við beit.
Afréttarlönd eru takmörkuð í Austur-Skaftafellssýslu en víðfeðm
heiðarlönd fylgja Skaftárhreppi. Hinn gróni hluti afrétta Skaftárhrepps er víða í
góðu ástandi. Landið er smám saman að gróa aftur eftir landspjöll sem urðu þegar
fjárfjöldi var hvað mestur. Þetta gefur vísbendingu um að þessi afréttarlönd séu
viðkvæm og gæta þarf að því að fjárfjöldi verði ekki mjög mikill á þeim.
Norðan Skaftár á Skaftártunguafrétti er fjallaklasi sem heitir Fögrufjöll. Sunnan
í honum er nokkur gróður en uppskeran er rýr, gróðurlendið viðkvæmt og umhverfið
einkennist af auðnum. Brýnt er að hlífa slíkum svæðum fyrir beit enda er gildi
þeirra til beitar hlutfallslega lítið þegar litið er til hreppsins í heild.
Segja má að austasti hluti þessa svæðis, austan og sunnan
Mýrdalsjökuls, sé á yfirráðasvæði Kötlu. Mikil gjóska getur borist yfir
svæðið í Kötlugosum. Landnýtingu verður að miða við þessi óhjákvæmilegu
áföll og mikilvægt er að vistkerfin séu búin undir að mæta þeim. |
