| Skagafirði fylgir minna gróðurlendi á afréttum en er á heiðum
Austur-Húnavatns-sýslu. Mikið rof á sér stað við hálendisbrún-ina þar sem gengur
á gróðurlendi, en síðan taka við auðnir hálendisins. Þær eru mjög sendnar
norðan Hofsjökuls. Þar má þó finna gróðurleifar sem ennþá hjara í lægðum þar
sem grunnvatn stendur hátt. Þeirra á meðal eru Orravatnsrústir, sem án efa eru
meðal merkustu gróðurminja landsins, í yfir 700 m hæð norðan Hofsjökuls. Þær eru
á Náttúru-minjaskrá. Því miður eru þær ennþá nýttar til beitar. Hrossabeit
gæti hæglega eyðilagt þessar gróðurleifar á næstu árum ef svo fer fram sem
horfir. Láglendi Skagafjarðar er vel gróið en hrossabeit
veldur skemmdum á gróðri og jarðvegi á mörgum jörðum. Ljóst er að beit hrossa er
víða orðin mun meiri í Skagafirði en skynsamlegt getur talist. Beitarhólfin eru þó
flest of lítil til þess að þau komi fram í kortlagningu í mælikvarðanum 1:100 000.
Hlíðunum er mjög hætt við rofi og þær eru víða brattar og
skriðuorpnar. Stór hluti Skagafjarðar hlaut því rofeinkunn 3 (42%). Hálendið á
milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar var einkum kortlagt sem fjalllendi, enda er það
víðast hvar hærra en 1000 m.
Eyjafjörður ber svipmót blómlegs landbúnaðar á gjöfulu landi.
Þessu verður ekki andmælt en vert er að vekja athygli á því hve gróðurlendi
Eyjafjarðar eru í raun lítið umfangs. Það er bundið við dalbotna og brattar
hlíðar. Víðáttumikil afréttarlönd fylgja ekki dölum Eyjafjarðar. Beitilandið er
þar takmörkuð auðlind af þessum sökum. Margt bendir til þess að fjárfjöldi hafi
verið talsvert of mikill þegar fé var flest í högum.
Víða er mikið jarðsil í hlíðum, sem margar hverjar eru brattar og
því mjög viðkvæmar. Áður var vikið að því að tengsl eru á milli skriðufalla,
jarðsils og beitarþunga. Skriðuföll eru hluti af eðlilegri þróun í náttúrunni en
tíðni margfaldast eftir því sem gengið er nær gróðrinum (sjá umfjöllun um
jarðsil í 8. kafla). Flestir hreppa Eyjafjarðar skarta grænni gróðurkápu en
Eyfirðingar ættu að huga vel að hlíðunum, eins og nýleg hrina skriðufalla sannar.
Óhófleg hrossabeit í þessum hlíðum samræmist ekki skynsamlegri landnýtingu. |
